خدا صلى الله عليه و آله و سلم را اشاره كرديم . به مرور باب ديگرى گشوده شد ، اين باب جديد نام « دلائل النبوه » را به خود گرفت . اين كتابها ، همانگونه كه از عنوانشان بدست مىآيد ، دربارهء معجزات و دلائل نبوت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بود . آنها مرورى بر رخدادهاى سيره كرده و در هر جا كه مىتوانستند نشانى از اعجاز و نبوت بيابند ، يادآورى لازم را مىكردند . اين آثار ، چهرهء سيره را تا حدودى غيرطبيعى تصوير كرده است . برخى از اين كتابها عبارتند از دلائل النبوة از ابوداود سجستانى ( م 275 ) ، اعلام النبوة از ابن قتيبه دينورى ( 276 ) ، دلائل النبوة از ابن ابى الدنيا ( م 281 ) ، دلائل النبوة از ابواسحاق ابراهيم بن اسحاق حربى ( م 285 ) دلائل النبوة از ابواحمد عسال ( م 349 ) ، دلائل النبوة از ابوالشيخ ابن حيان ( م 369 ) ، دلائل النبوة از ابن منده ( م 395 ) ، دلائل النبوة از ابوسعيد خرگوشى ( م 407 ) و . . . « 1 » دو كتاب مهم در اين زمينه يكى دلائل النبوه از ابونُعَيم اصفهانى ( م 430 ) و ديگرى از ابوبكر بيهقى ( م 458 ) است در قرن پنجم نگارش يافته و ما در جاى ديگرى دربارهء آنها سخن گفته‌ايم . قاضى عبد الجبار ( م 415 ) نيز در باب « دلائل النبوه » كتابى نگاشته تحت عنوان تثبيت دلائل النبوه كه جنبه‌هاى كلامى و تحليلى بيشترى دارد . گزارشى مفصل از اين قبيل آثار را نويسنده كتاب السيرة النبوية عند البيهقى در فصلى از كتابش آورده است . علاوه بر جنبه‌هاى تاريخى ، فقهى و دلائل ، باب چهارمى نيز در سيره نويسى گشوده شد كه اين باب مشتمل بر جنبه‌هاى اخلاقى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم و بحث دربارهء شخصيت آن حضرت و خصايص وجودى ايشان بود . از مهمترين كتابهايى كه در اين باره نوشته شده ، مىتوان به كتاب الشفاء بتعريف حقوق المصطفى ص - از قاضى عياض بن موسى اندلسى نام برد ( دمشق ، مكتبة الفارابى و مؤسسة علوم القرآن الكريم ) . همچنين كتاب الخصائص الكبرى را جلال الدين سيوطى ( تحقيق محمد خليل هراس ، مصر ) در اين باره نگاشته است . سيوطى در مقدمه اين كتاب نوشته است كه كتابش مشتمل بر معجزات و خصائصى است كه مختص رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بوده است . بيشتر اين كتابها و شايد همهء آنها ، جز نقد و بررسىهاى كوتاه ، خالى از گرايش « تحليل » هستند . در عوض كار آنان متمركز بر نقل اخبار و تنظيم و تبويب آنهاست . سبك ديگرى نيز درنگارش سيره در قرن نهم تا يازدهم معمول بوده است . در اين سبك ، تمام اخبار سيره گردآورى مىشد . اما نحوهء تبويب آن به گونه‌اى بود كه تا آن زمان سابقه نداشت . مؤلفان اين قبيل كتابها ، در آغاز ، سيرى اجمالى از سيره را مىنوشتند . آنگاه بطور موضوعى ، اخبار مربوط به رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را طبقه بندى كردند . گويا مقريزى از

--> ( 1 ) . دلائل النبوة ، ج 1 ، صص 90 - 92